November is meestal een grauwe, donkere maand. Een maand om stil te staan bij leven en dood. Daarom ga ik het deze maand hebben over rouw bij onze katjes. Hoe reageren katjes op het afscheid van een vriendje en hoe kunnen we hen helpen bij dit verlies.
Wat is “dood”
Uit studies is gebleken dat er verschillen bestaan tussen de verschillende diersoorten en hoe zij met “dood” omgaan.
Bijvoorbeeld mieren ruiken wanneer een andere mier dood is en zij zullen deze dode mier zo snel mogelijk uit hun nest willen verwijderen. Dit is instinctief gedrag om hun nest proper te houden.
Bij apen en heel veel zoogdieren wordt het verschil gemaakt tussen bewegen en niet bewegen, tussen slapen en dood.
Kunnen dieren rouwen?
Veel wetenschappers gaan er nog van uit dat dieren niet kunnen rouwen en dat wij mensen te veel menselijke eigenschappen en emoties toedienen aan onze diertjes. Dit wordt “Antropomorfisme” genoemd.
Maar uit onderzoek is gebleken dat de dood wel degelijk iets doet met een diertje en dat er toch wel iets is als emotionele antropomorfisme.
Bij intens verdriet gaan de stresshormonen enorm pieken. Bij dieren zien we dan dat er enorm veel Glucocorticoïden in de ontlasting zitten.
Uit onderzoek bij Orka’s is gebleken dat deze dieren echt rouwen. Zo was er Orka Tahlequah, ook J35 genaamd, die in juli 2018 haar dode kalfje, Tali, 17 dagen met zich meenam op haar rug en dit over een afstand van 1600 km. Ze wou en kon het niet achterlaten. Pas na de 17de dag liet ze het kalfje van haar rug glijden en zwom ze verder zonder haar kleintje.
Dit gedrag ziet men ook bij andere dieren, zoals dolfijnen, olifanten, apen, vogels en zeker ook bij onze honden en katjes.
Bij observaties ziet men dat diertjes zich gaan afzonderen, sommige gaan niet eten of slapen, andere gaan heel luid en aanhoudend huilen (miauwen). Bij olifanten zag men dat de andere olifanten heen en weer gingen bewegen naast hun overleden maatje.
Maar veel hangt af van het individu en de emotie van het diertje zelf. Het hangt ook af van hoe wij als dierenouder met het diertje omgaan. En het hangt zeker ook af van hoe de relatie was tussen het overleden diertje en het overgebleven diertje.
Rouw is een emotioneel proces, men noemt het “Panic Grief Proces”. Door het wegvallen van een maatje kan paniek ontstaan bij het overgebleven diertje, want ineens is de wereld niet meer hetzelfde. De hersenen gaan dit als een bedreiging zien waardoor het fight-fly-freeze systeem in actie wordt gezet. Wat ga ik doen als ik me bedreigd voel: vechten, wegvluchten of bevriezen?
Dit zijn instinctieve gedragingen en helpen om te overleven en het sociaal contact te herstellen of andere sociale contacten te maken.
En ja, rouw kan ook wanneer de diertjes nog leven, denk maar aan een moederdier die van haar jong wordt gescheiden.
Rouw bij katjes
Katjes zijn van nature solitaire jagers, maar dat wil niet zeggen dat ze geen sociale contacten kunnen leggen en vriendschappen kunnen ontwikkelen met andere dieren en hun mensen.
Als die persoon of dat diertje dan wegvalt, kan het overgebleven katje een enorm gemis ervaren.
De mate waarin een katje gaat rouwen hangt af van de band met de overledene maar ook de persoonlijkheid van het overgebleven katje. Is dit een heel gevoelig katje, is het heel stressgevoelig, is het een schuw katje of eerder heel zelfzeker, heeft het verlatingsangst, is het al een ouder katje?
Hoe kan rouw bij katjes er uit zien?
- Meer miauwen of anders miauwen
- Zoeken naar het overleden “verdwenen” vriendje
- Meer slapen
- Zich meer terugtrekken
- Niet meer willen spelen
- Minder of niet willen eten
- Aanhankelijker worden naar haar of zijn kattenouders
- Meer aandacht vragen
- Meer spelen
- Meer knuffelen
- Op plaatsen gaan zitten of liggen waar het vroeger nooit zat
- Op het favoriete plaatsje van het overleden katje gaan liggen of dit plaatsje volledig vermijden
- In extreme gevallen depressie
Rouw of opluchting
Wat ik zelf al heb meegemaakt in het kattenpension en ook dikwijls hoor van kattenouders, is dat het overgebleven katje ineens veel meer gaat spelen. Of dat ze ineens bij hen in de zetel komt knuffelen. Hun katje is ineens volledig veranderd. Dan komt dikwijls de vraag van: “Mist hij of zij zijn vriendje niet, wat is er mis?”
Dit kan rouw zijn maar … dit kan ook opluchting zijn. Eindelijk is er ruimte voor aandacht, voor spel. Het katje is nu enig katje in het gezin.
Katjes die samenleven zijn niet altijd de “beste” vriendjes. In sommige gevallen leren ze met elkaar samen te leven, ze gedogen elkaar en ondergaan.
Als het overgebleven katje een schuw katje is, minder zelfzeker is, kan het zijn dat dit katje zich bij het wegvallen van zijn “vriendje” ineens beter gaat voelen en veel meer zal durven.
Dit is heel confronterend voor de kattenouder, maar dat wil niet zeggen dat het overgebleven katje en het overleden katje niets met elkaar hadden.
Het is ook zo dat wij als kattenouder, wanneer we een katje verliezen, ook meer aandacht zullen geven aan het overgebleven katje, we gaan troost en steun zoeken bij het overgebleven katje. Dus dit katje krijgt ineens alle aandacht.
En ja, sommige katjes gaan gewoon door alsof er niets is veranderd.
Rouw of onderliggende oorzaak
Oudere katjes kunnen nog grotere gedragsveranderingen doormaken dan jongere katjes omdat bij oudere katjes misschien ook nog lichamelijke factoren meespelen. Zij voelen zich misschien al wat minder en hebben al wat ouderdomskwaaltjes. Met het wegvallen van hun maatje, kunnen deze katjes ineens nog meer gaan veranderen, meer stress ervaren en zelfs ziek worden.
Bij deze oudere katjes is 1+1 geen 2 maar 3: katje is ouder - is ziek of heeft gezondheidsproblemen – moet afscheid nemen van een vriendje of levensgezel.
Het is dus altijd heel belangrijk ook naar de lichamelijke toestand van het overgebleven katje te kijken.
Laten afscheid nemen of niet?
Dit hangt af van het overgebleven katje. Afscheid nemen kan een enorme paniekreactie geven, zeker als een katje gedwongen wordt. Maar kan ook rust brengen bij het overgebleven katje.
Het is belangrijk het katje zelf te laten beslissen, ga zeker niet dwingen.
Verschillende manieren van afscheid nemen
- Met een grote boog rond het lichaam stappen en niet in de buurt komen
- Aan het lichaam gaan snuffelen
- Aan het lichaam likken
- Gaan bij liggen
Toen mijn Cullin werd ingeslapen, lag hij in hun mandje samen met zijn “broertjes” Baron & Buzzer. Toen hij overleden was, legde Buzzer zijn pootje over hem.
Toen mijn Pepijntje was overleden, had ik hem ook nog even in een mandje op grond gezet. Sommige gingen enkel nog eens aan hem ruiken. Andere gingen echt afscheid nemen.
Laat je katje dus zelf de keuze en forceer niets.
Als katteneigenaar ga je je misschien schuldig voelen als het andere katje geen afscheid heeft kunnen of willen nemen maar dit is echt iet nodig. Katjes weten wat goed voor hen is.
Hoe kan je een rouwend katje helpen.
Het is vooral belangrijk dat je kijkt naar jouw katje. Geef haar of hem tijd en ruimte om te herstellen en zijn eigen routine terug te vinden. Forceer niets.
Echte rouw, zowel bij mensen als bij diertjes, duurt zo max. 6 maand.
Gaat het nadien nog altijd niet goed, treurt je katje dan nog altijd, dan moet je de dierenarts raadplegen. Zeker als je katje minder blijft eten of stopt met eten na het wegvallen van een vriendje. Ook wanneer de negatieve gedragsveranderingen of de stress blijft aanhouden moet je de dierenarts raadplegen. Volg je buikgevoel want jij kent jouw katje.
Probeer zo veel mogelijk de routine te behouden of bouw vaste routines op: zelfde tijdstippen van eten geven, zelfde speel- en knuffelmomentjes als voorheen.
Probeer meer te spelen. Door het spelen komt “Dopamine” vrij in de hersenen, het beloningshormoon, een van de 4 gelukshormonen of goed-gevoel hormonen.
Zorg voor voldoende afleiding en genoeg uitdagingen. Wanneer je bv met de hengel speelt, ga zeker in de hoogte, op tafel, in de zetel … of gooi iets door de gang zodat ze erachter kan jagen.
Bij het knuffelen komt een ander gelukshormoon vrij in de hersenen, nl “Oxytocine”, het knuffel- of liefdeshormoon. Dit hormoon stimuleert een gevoel van verbondenheid, vertrouwen en empathie.
Geef je katje voldoende aandacht. Spelen en knuffelen is heel belangrijk voor een katje. Het ene kan niet zonder het andere.
Een nieuw kattenvriendje?
Ga je een nieuw vriendje zoeken voor het overgebleven katje of niet? Dit is iets waar veel kattenouders over twijfelen (ook ik). Soms is het goed een nieuw vriendje te zoeken, maar bv een ouder katje zit niet altijd te wachten op een nieuwkomer. Kijk naar de leeftijd, het karakter en de gezondheid.
Hou vooral rekening met het overgebleven katje:
| Nieuw vriendje kan helpen | Nieuw vriendje kan helpen maar niet altijd | Best geen nieuw vriendje |
|---|---|---|
| Heel sociaal katje | Je katje treurt om zijn maatje | Katje had niet zo’n goede, hechte relatie met het overleden katje |
| Heel zelfzeker, speels, knuffelig | Katje is al wat ouder en/of ziek | Katje is zelfzekerder geworden, speelt meer en komt meer knuffelen na het overlijden van zijn maatje |
| Jong en speels |
Je neemt best een katje van hetzelfde geslacht, maar karakter is belangrijker.
Twee kittens bij een ouder katje is ook niet altijd een oplossing. De kittens gaan wel met elkaar spelen en het oudere katje niet continu meenemen in hun spel maar deze kittens zijn dan geen maatjes voor het ouder katje. Kittens zijn niet altijd een cadeau voor een oudje die rust en stilte wil.
Het is van superbelang dat je een nieuw katje gaat introduceren aan het katje dat er al is. Volg hierbij een stappenplan. Dit vraagt tijd maar een goede introductie draag dikwijls bij tot een harmonieuze kattenfamilie. Weet je niet hoe je dit moet doen, stuur me een mailtje, ik help je graag verder.
En dan nog dit:
“Het erkennen van rouw bij onze dieren, kan ons helpen om nog beter te doen voor hen, wetende dat dit voelende, emotionele wezentjes zijn”
Heb je vragen over katjes, over hun vacht of wens je een plaatsje te reserveren voor het kattenpension, stuur een mailtje naar catsprecious@gmail.com. Ik help je graag verder.
